استان خراسان جنوبی

استان خراسان جنوبی یکی از استان‌های ایراناست. این استان در شرق ایران واقع شده و مرکز آن، شهر بیرجنداست. استان خراسان جنوبی، با مصوبه مجلس شورای اسلامی و پس از تقسیم استان خراسان به سه استان، در سال ۱۳۸۲ ایجاد شد.

مساحت این استان ۱۵۱٬۱۹۳ کیلومتر مربع است که از این نظر سومین استان ایران است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت آن برابر با ۷۶۸٬۸۹۸ نفر می‌باشد و از این نظر ۲۸اُمین استان کشور است.

پیشینه :

نقشه ایران در عصر خلفای عباسی، برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌هاي خلافت شرقي. در ایالت قهستان، شهرهای تون (فردوس)، قائن و طبس مشخص شده‌اند.

خراسان جنوبی شامل محدوده‌ای از خراسان بزرگ است که در سده‌های پیش قهستاننامیده می‌شده‌است. شهرهای مهم ایالت قهستان، تون(فردوسامروزی) و قائنبوده‌اند . مارکوپولونیز در سفرنامه خود، از این منطقه با نام تونوکاین (تون و قاین) یاد کرده‌است.

در سده‌های اخیر و به ویژه از دوران قاجار، دو شهر فردوس و قائنبه دلیل حوادث طبیعی مختلف به تدریج موقعیت جمعيتي خود را از دست داده و بیرجندمرکزیت و اهمیت بیشتری یافت.

تشکیل استان خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند از سال ۱۳۴۲ مطرح بوده است و در سال ۱۳۸۳ و پس از سال‌ها کشمکش سیاسي اين استان تأسيس شد. مرکز اين استان جديد شهر بيرجند تعيين گرديد. در زمان تأسيس اين استان شامل سه شهرستان بيرجند، نهبندان و سربيشه بود.

در سال ۱۳۸۳ و پس از تقسیم خراسان مباحثی در مورد الحاق قاین به خراسان جنوبی مطرح گردید و در نهايت در اواخر همان سال ۸۳ شهرستان قاين به استان خراسان جنوبي الحاق گرديد.

در مرحله اول تقسیم خراسان و شکل گیری استان خراسان جنوبی، تنها بخش سرایان شهرستان فردوس با پذيرش اين امر که با پيوستن به خراسان جنوبي از بخش به شهرستان ارتقاء مي‌يابد حاضر به جدايي از فردوس و خراسان رضوي شد و مدتي را به عنوان يکي از بخش‌هاي شهرستان بيرجند در خراسان جنوبي به سر برد تا اينکه در سال ۱۳۸۴ اولين ارتقاء در خراسان جنوبي با ارتقاي بخش سرايان به شهرستان صورت گرفت. در همين سال با ارتقاي بخش درميان به مرکزيت شهر اسديه (اسدآبادسابق) دومين شهرستان جديد استان خراسان جنوبي به وجود آمد.

ادامه تلاش‌ها برای الحاق فردوس در سال ۱۳۸۶ به نتیجه رسید و این شهرستان هم ، به خراسان جنوبی ملحق شد.

در سال ۱۳۸۷ بخش بشرویه شهرستان فردوس هم در جواب قبول الحاق به خراسان جنوبی توانست ارتقاء پیدا کند و هشتمین شهرستان استان تأسیس شد.

در سال ۱۳۹۱ و در روزهای پایانی این سال طبس به خراسان جنوبی پيوست. همچنين فرمانداري اين شهر نيز به فرمانداري ويژه و معاونت استانداري ارتقاء يافت.

در اردیبهشت ۱۳۹۱ نهمین و دهمین شهرستان‌ها تأسیس گشتند. بخش زیر کوه قاين همراه با بخش زهان قاين و تبديل دهستان شاسکوه اين شهرستان به بخش با سه بخش به شهرستان زير کوه ارتقاء يافت و حاجي‌آباد زيرکوه پس از حاجي‌آباد هرمزگان و حاجي‌آباد فارس (زرين دشت) سومين حاجي‌آباد کشور شد كه به خود فرماندار مي‌بيند. بخش خوسف بيرجند هم پس از تبديل دهستان جلگه ماژان به بخش به شهرستان ارتقاء يافت و و با دو بخش مركزي و جلگه ماژان به جمع شهرستان‌هاي كشور پيوست.

موقعیت جغرافیایی :

این استان از شمال با استان خراسان رضوی، از غرب با استان‌های یزد، اصفهان و سمنان، از شرق با کشور افغانستان و از جنوب با استان‌های سیستان و بلوچستانو کرمان هم‌مرز است.

تقسیمات کشوری :

شهرستان‌هاي استان خراسان جنوبي

استان خراسان جنوبی، دارای ۱۱ شهرستان، ۲۵ بخش، ۶۱ دهستان و ۲۸ شهر است.

جاذبه‌های گردشگری :

استان خراسان جنوبی، در مسیر محورهای ارتباطی استان‌های جنوبي ايران با مشهدقرار دارد. محور اصلی ارتباطی استان‌های یزد، اصفهان، فارسو بوشهربه مشهد، از طبسو فردوسمی‌گذرد (جاده ۶۸تا دیهوک و سپس ادامه مسیر به سمت مشهد از طریق جاده )همچنین محور اصلی ارتباطی استان‌های کرمانو هرمزگان، از دیهوکو فردوسمی‌گذرد. محور ارتباطی استان سیستان و بلوچستانبه مشهد نیز از شهرهای نهبندان، سربیشه، بیرجندو قائنعبور می‌کند. یکی از قدیمی‌ترين جاذبه‌هاي گردشگري ثبت شده در استان خراسان جنوبي سنگ نگاره کال جنگال در ۵ کيلومتري جنوب شهر خوسف و متعلق به دوره اشکاني است كه در بررسي‌هاي جديد ۱۴ سنگ نگاره در نزديكي آن شناسايي شده است. دیگر جاذبه‌های گردشگری استان عبارت اند از:
حرم مطهر حسین بن موسی الکاظم (ع) طبس
آرامگاه حکیم نزاری
ارگ کلاه فرنگی
بند دره
سنگ سوراخ فردوس
کویر پلوند
بند عمرشاه
منزل مستوفی (بشرویه)
قلعه تاریخی دختر (بشرویه)
عمارت اکبریه(میراث جهانی یونسکو)
قلعه بیرجند
کنسولگری انگلیس (باغ منظریه)
مدرسه شوکتیه
مدرسه معصومیه
مسجد میان ده (بشرویه)
مجموعه آسیاب‌های آبی (بشرویه)
مصلی بیرجند
یخدان رحیم آباد
آرامگاه ابن حسام خوسفی
باغ گلشن طبس
طاق زارهای کویر سه قلعه
امامزاده محمد بن اصغر هوگند(بشرویه)
روستای چنشت (سربیشه)
روستای خراشاد (بیرجند)
باغ شوکت‌آباد (بیرجند)
غار خونیک
غار فارس
قلعه فورگ
کوچ
ماخونیک
مجموعه تاریخی کوشک فردوس
مدرسه علمیه علیا فردوس
مدرسه علمیه حبیبیه فردوس
مسجد جامع تون (فردوس)
حوض انبارسیدی فردوس
مسجدسیدی فردوس
قنات بلده فردوس
کوه قلعه فردوس
قلعه حسن‌آباد فردوس
باغستان علیا فردوس
آبگرم معدنی فردوس
آرامگاه میر تونی
مصعبی
مسجد جامع قائن
آرامگاه بزرگمهر قائنی (قائن)
مسجد جامع افین (زیرکوه)
قلعه کوه قاین
رباط زردان (زیرکوه)
قلعه کوه زردان (زیرکوه)
آبگرم مرتضی علی (شهرستان طبس)
ارگ حکومتی طبس (شهرستان طبس)
سد تاریخی کریت (شهرستان طبس)

کشاورزی :

استان خراسان جنوبی رتبهٔ اول تولید محصولات باغی زرشکو عنابو رتبه دوم تولید زعفرانو پنبهرا در سطح ایران داراست. همچنین این استان، ششمین تولیدکنندهٔاناردر بین استان‌های ایران است و شهرستان فردوس پس از شهرستان‌های ساوهو نی‌ریز، سومین تولیدکنندهٔ انار در ایران است. پسته، بادام، سیب، گلابی، به، گیلاس، آلبالو، زردآلو، هلو، خرما، توت، شاتوت، گردو، انجیرو سنجداز دیگر محصولات باغی این استان است.

در بخش محصولات زراعی، این استان در تولید چغندرقند، رتبه هشتم کشور را داشته و همچنین گندم، جو، پنبه، حبوبات، محصولات جالیزی و گیاهان علوفه‌ای در این استان کشت مي‌شوند.

در بخش دامپروری، پرورش مرغ گوشتی و تخم‌گذار، گاو شیری و گوشتی، گوسفند، بز و شتر به صورت سنتي و صنعتي انجام مي‌پذيرد.

اقلیم :

میانگین بارندگی سالانه استان خراسان جنوبی، ۱۳۴ میليمتر و ميانگين دماي سالانه، ۱۷٫۵ درجه سلسیوس است. ۹۵ درصد وسعت این استان را عرصه‌های طبیعی در بر مي‌گيرد که از اين ميزان، ۲۲٫۷ درصد بیابانی، ۶۳٫۳ درصد مراتع بیابانی، ۷٫۲ درصد مراتع خوب و متوسط و ۶٫۸ درصد جنگلی است. ۸۸۰٬۳۳۴ هکتار از مساحت این استان، جزء کانون‌های بحرانی فرسایش بادی است که شهرستان قایناتبا ۲۴۲٬۴۷۲ هکتار مساحت کانون‌های بحرانی، دارای بیشترین سطح و شهرستان سرایانبا ۲۷٬۷۸۷ هکتار، دارای کمترین سطح کانون بحران فرسایش بادی است.

پس از الحاق شهرستان طبسبه این استان، با توجه به وسعت زیاد بیابان‌های طبس، خراسان جنوبی از ششمين استان بياباني ايران، به دومين استان بياباني تبديل شد.

مردم :

نظرسنجی سال ۱۳۸۹

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومیدر سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماري از ميان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستاي سراسر کشور، درصد اقوامي که در اين نظر سنجي نمونه گيري شد در استان خراسان جنوبي به قرار زير بود: ۹۹٫۳ فارس ، ۰٫۷ بلوچ بودند.

صنعت :

کارخانه‌ها و کارگاه‌های تولید ماشین‌آلات و تجهیزات، وسایل نقليهٔ موتوری، محصولات فلزی، تجهیزات حمل و نقل، اکسید منیزیم، محصولات لاستیکی و پلاستیک، ماشین‌آلات و دستگاههای برقي، محصولات کاني غيرفلزي، کاغذ و محصولات کاغذي، ابزار پزشكي و اپتيكي، ساعت، راديو و تلويزيون، فلزات اساسي، چوب و محصولات چوبي، منسوجات، مبلمان و صنایع غذایی و آشامیدنی در سطح استان و نيز در ۵ شهرک صنعتیدر بیرجند، فردوس، قاین، نهبندانو سربیشهمشغول فعالیت می‌باشند. همچنین به تازگی خبر از افتتاح کارخانه شمش منیزيم در شهرستان فردوس به گوش مي‌رسد.

قالی‌بافی، سفالگری، رنگرزی، آهنگری، مسگری، حصیربافی، سبدبافی، نمدمالی، زیلوبافی، پارچه بافی، نوغانداری، ریسندگی، گلیم بافی، جاجیم بافی، زرگری، دباغیو سوزن‌دوزی، از جمله صنایع دستی استان خراسان جنوبی هستند.

معدن :

این استان دارای پتانسیل بالایی در بخش معادن مي‌باشد به طوري که داراي تنها ذخاير منیزیت ایران(شهرستان بیرجند و شهرستان سربیشه)،بزرگ‌ترین ذخیره و تنها معدن آزبست ایران (معدن حاجات نهبندان) بوده و ذخایر و معادن مهم بنتونیت(شهرستان سرایان، سه قلعه) ، گرانیت(بیرجندو سربیشه)، گل سفید(بیرجند)، بازالت(شهرستان سربیشه)در خراسان جنوبی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. یکي ديگر از مهمترين معادن اين استان، معدن مسقلعه زری واقع در جنوب غرب این استان(خوسف)است که به علت عیار طلای بالای آن در سطح جهان شناخته شده است.

معادن ولاستونیت، کائولن، تراورتن، فلدسپات، بوکسیت، مارن، گچ، آهک، دولومیت، مرمریت، خاک صنعتی، سنگ لاشهو توفاز دیگر معادنی هستند که در این استان در حال بهره‌برداری هستند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *